‘Mijn moeder heeft sorry gezegd’

Als journalist en programmamaker stelt Nicole Terborg (46) aan de lopende band vragen. Toch stelde ze de vraag waarom zij een 'kweekje' werd - Surinaams voor pleegkind - pas dertig jaar nadat zij als kind bij haar tante moest gaan wonen.

Als journalist en programmamaker stelt Nicole Terborg (46) aan de lopende band vragen. Toch stelde ze de vraag waarom zij een ‘kweekje’ werd – Surinaams voor pleegkind – pas dertig jaar nadat zij als kind bij haar tante moest gaan wonen. Over de zoektocht naar het antwoord maakte ze een zesdelige podcast.

Nicole groeide op in het Brabantse Cuijk, met haar vader, moeder, tweelingbroer en zus. Als Nicole dertien is, besluit haar moeder Jetty Mathurin het gezin te verlaten om een carrière als actrice na te jagen. Ze vertrekt naar Amsterdam, neemt Nicole mee en brengt haar onder bij haar zus.

Nicole woont vanaf dat moment bij tante Sonja. In de krappe tweekamerflat delen ze zelfs een bed. Haar moeder woont om de hoek. De overgang van het dorpsleven in Cuijk naar het stadse leven in hartje Amsterdam is groot, en Nicole voelt zich vaak eenzaam. Over waarom Nicole mee moest naar Amsterdam werd niet gesproken.

Je bent journalist, je werk bestaat uit het stellen van vragen. Hoe kwam het dat je nu pas aan je moeder vroeg waarom je een ‘kweekje’ werd?

‘Omdat ik het goed heb gehad bij mijn tante. En omdat het zo vanzelfsprekend was. Er werd niet over gepraat. Maar ik heb wel altijd vragen gehad. Want ik las in mijn dagboeken dat ik me in die tijd heel eenzaam voelde. Dus er zat altijd wel iets. Een andere reden is dat ik nu zelf moeder ben. Ineens was het niet meer zo vanzelfsprekend; ik kan me niet voorstellen dat ik mijn kinderen naar mijn zus zou brengen. Dus dat wilde ik gaan onderzoeken. Ik was er mentaal klaar voor om het te bevragen.

Ik voelde ook dat dit verhaal groter was dan alleen mijn verhaal. Er zijn heel veel kweekjes, een Surinaams-Nederlands woord voor informele pleegzorg. Ze zijn er in alle gemeenschappen waar geen overheid is om op terug te vallen. Ook het kerngezin zoals we dat in Nederland kennen, is pas na de oorlog ontstaan. Want ook in Nederland was het heel normaal dat je buurvrouw oppaste. Of dat je kind naar een oma ging. Dat je samen opvoedt. Het individualisme van nu is pas later gekomen.’

Wat dacht je te gaan horen?

‘Ik had geen idee. En juist daarom was het eng. Ik wist: ik ga mijn moeder bevragen. Dat is oké, want we hebben een goede band. Maar ik moest ook in gesprek met mijn vader en andere familieleden. Wilden ze dat wel? Ik vond het ook spannend om een verhaal te vertellen vanuit een Afro-Surinaams-Nederlands perspectief.

Informele pleegzorg is gebruikelijk in Surinaamse families, maar vragen naar het waarom is taboe. Je bevraagt je familie niet en bespreekt al helemaal niet de antwoorden buiten je familie. Sinds het uitbrengen van de serie krijg ik zoveel reacties van kweekjes die voor het eerst het gesprek met hun familie aangaan en andersom; familieleden die vragen stellen aan de pleegkinderen.’

In de podcast blijkt dat je omgeving het ongemakkelijk vindt dat je deze vragen stelt. Zo noemt je schoonheidsspecialiste je een bounty en een luilak als je vertelt waar je mee bezig bent. En ook je moeder reageert in het begin kribbig.

‘Mijn schoonheidsspecialiste is zelf ook een kweekje geweest. En wat ze bedoelt is: ik heb er zelf mee leren dealen, zonder mijn ouders ermee te belasten. Want zij hebben gedaan wat ze dachten dat goed was. Dus waarom moet je dat gaan bevragen? Los het zelf op. Je bent lui als je anderen erbij wil betrekken om jouw sores op te lossen.

Mijn moeder vindt het ook heel Nederlands om zo direct te zijn en de ander over zulke persoonlijke zaken te bevragen. Maar ik ben zowel Surinaams als Nederlands, ik heb beide identiteiten in me. En dat is oké. Dat heb ik door het maken van deze serie juist ervaren.’

Je verhuisde van Cuijk naar Amsterdam. Hoe was die overgang?

‘Ik wilde niet. We waren net verhuisd naar een andere wijk waar ik het heel fijn had. Ik had vriendinnen in de buurt waar ik na school mee childe. Ik ging net naar de brugklas in Cuijk, dan fietsten we met z’n allen naar school. Ik had daar heel erg het groepsgevoel, ik voelde me nooit alleen.

Toen hoorde ik: je gaat naar Amsterdam. Het was een cultuurshock. In Amsterdam waren de omgangsvormen veel harder. Ze zeiden ‘rot op’ tegen je en dat was niet eens slecht bedoeld. Zo spraken ze gewoon.

Het leven was eenzamer. Vanuit school ging ik naar mijn tante. Ze woonde in een tweekamerwoning. We sliepen samen in één bed. Mijn tante was verpleegkundige en had nachtdiensten. Dan sliep ze overdag of ze werkte juist overdag. Dus ik was vaak alleen. En eenzaam. Ik kreeg wel liefde, maar mijn leven werd wel ineens heel anders. Terugkijkend ben ik ook blij, want Amsterdam bood me ook kansen. Ik kwam op een hele kunstzinnige school in de Plantagebuurt terecht met hele toffe docenten.’

Had je contact met je moeder?

‘Ik zag haar regelmatig. Mijn moeder woonde dichtbij school. Ik sliep er wel eens een nachtje, maar niet vaak, want ik vond het heel chaotisch en rommelig bij haar. Ik ging ook wel eens mee naar een tv-set of het theater. Ze was er wel voor me. Ze zorgde dat mij in materiële zin niets ontbrak. Maar ze had niet de dagelijkse zorg over mij.’

Wat was de reden dat je moeder jou bij je tante liet opgroeien?

‘Mijn moeder zag dat ik in Cuijk veel huishoudelijke taken op me nam. Mijn bijnaam was mammie. Ze wilde me dichtbij zich hebben zodat ik kind kon zijn. Maar ze had zelf geen ruimte in haar leven om voor me te zorgen.’

In de podcast zegt je moeder: ‘Eigenlijk heb ik het heel goed gedaan voor jou. Want het heeft je veel kansen geboden.’ Waarop jij zegt: ‘Maar ik ben ook heel erg eenzaam geweest.’

‘Ja, dat moment was heftig. Want ik kan me niet voorstellen dat ik mijn kind weg zou brengen. Ik ben dan ook niet mijn moeder, geen artiest. Ik denk niet dat mijn moeder zo succesvol zou zijn geweest, wat ze was, als ze voor de kinderen had gekozen. Het is dus ook een daad van emancipatie. Dat bewonder ik in haar.

Door er met elkaar over te praten ben ik haar beter gaan begrijpen, ook al zou ik het nooit kunnen doen.

Dat meisje van dertien is wel geheeld, ze is niet meer boos. Maar als ik aan mezelf als klein meisje denk, dan denk ik wel oh, wat verdrietig.

Die twee perspectieven bestaan naast elkaar. Daar kan ik in berusten doordat we elkaars gevoelens erkennen. Mijn moeder heeft sorry gezegd. Dat is heel belangrijk geweest. En ze zei ook: ik had toen met je moeten communiceren, over waarom ik wegging, en waarom ik je naar Amsterdam haalde.’

Had het jou geholpen om het eerder te weten?

‘Het had me meer rust gegeven. Dat is ook mijn advies aan anderen: praat erover. Ook als kinderen jong zijn. Kinderen zijn niet gek. Ik voelde toen ook wel dat mijn moeder niet lekker in haar vel zat. Ik vind het heel mooi en moedig van mijn moeder dat ze uiteindelijk wel het gesprek met me is aangegaan.’

Ook andere pleegkinderen zullen het spannend vinden om hun familie vragen te stellen over vroeger. Wat heeft jou geholpen om die drempel over te gaan?

‘Ik denk dat als je niet bij je biologische ouders opgroeit, je je afgewezen kunt voelen. Dat je denkt: ik moest weg, dus is er iets met mij. Daardoor ben je misschien ook bang om te horen: ja, er is iets met jou. Maar nee! Besef dat er niets mis is met jou. Je bent perfect zoals je bent. Je bent op die andere plek omdat je ouders het niet aankunnen.

Dat je dingen bevraagt, betekent dat je op een kruispunt staat en dat je wil groeien. Dus ga dat gesprek aan, stel die vragen. Vind je het moeilijk? Schrijf je vragen op of spreek ze in op je telefoon. Maar blijf er niet mee rondlopen. Weet tegelijkertijd dat je op sommige vragen misschien geen antwoord gaat krijgen. Maar dan heb je het wel geprobeerd.

En: stel je vragen niet vanuit een beschuldiging, want dan gaan de oren dicht, maar vanuit het oprecht willen weten. Verwacht daarbij niet dat dan alles op tafel komt. Je moet vertrouwen winnen. Kies het juiste moment en de juiste plek. Ga samen iets doen of ga naar een plek waar de ander zich fijn voelt.’

Je bent naar Suriname gegaan om je familiegeschiedenis te onderzoeken en meer te leren over ‘kweekjes’. Wat heeft je dat gebracht?

‘Ik wist wel dat het ten tijde van de slavernij normaal was dat je voor elkaars kinderen zorgde. Maar ik kwam erachter dat mijn familie vol zit met kweekjes. In het gebied van de plantage waar mijn voorouders vandaan komen waren van de 1428 kinderen er 369 pleegkind. Op de houtplantage moesten ouders lange tijd in het oerwoud werken. Daarnaast konden vaders en moeder elk moment verkocht of vermoord worden. Een

Krioro Mama, een tot slaafgemaakte oudere vrouw, of anderen op de plantage, waren ook opvoeders. Na het afschaffen van de slavernij bleef het zorgen voor elkaars kinderen normaal. Kweekjes hebben echt een geschiedenis. De ontdekking van die langere lijn bracht een soort opluchting bij me naar boven.

Door jezelf in je eigen familiegeschiedenis en een bredere maatschappelijke historische context te plaatsen kom je er achter dat je niet de enige bent. Dat geeft rust. En het is troostend. Zo van: ik ben oké en ik ben niet alleen.

In de Nederlandse, westerse samenleving is het kerngezin de norm. In veel andere landen is de norm juist samen opvoeden. Dat gebeurde hier vroeger ook veel meer. Ik geloof ook dat hier veel minder scheidingen zouden zijn als ouders niet zouden denken ‘we moeten het alleen op een eilandje doen’. Je hoeft als nieuwe ouders het wiel niet opnieuw uit te vinden. Vraag advies aan andere generaties en deel de zorg. We kunnen in onze individualistische maatschappij echt leren van ‘de uitgebreide familie’.’

De podcast ‘Kweekje, mi kwekipikin’ (Prospektor en VPRO) is te beluisteren op Spotify en in diverse podcastapps.

Dit interview verscheen in Thuismakers, het magazine van Levvel Pleegzorg.

Tekst: Ilse van der Mierden
Foto: Coco Olakunle